17/07/2026
АЛТАА ХАНДИВЛАСАН СОЛОНГОСЧУУД, БЕНЗИНЭЭ ШАВХАЖ ДУУСГАЖ БАЙГАА МОНГОЛЧУУД
Солонгосын том компани мөс зүсэж байхад Монголын том компани өвчүү чанав
1997 онд Өмнөд Солонгос эдийн засгийн ангалын ирмэгт тулж ирсэн юм.
Дэлхийн зах зээлд автомашин, усан онгоц, электрон бараа экспортолж, “Хан мөрний гайхамшиг”-ийг бүтээсэн улс гэнэт гадаад өрөө төлөх ам.долларгүй болов.
Гаднаас нь харахад үйлдвэрүүд нь бүрэн бүтэн байлаа.
Хот суурин нь нурсангүй.
Зам, боомт, цахилгаан станцууд нь хэвийн ажиллаж байв.
Гэвч эдийн засгийн цус болсон гадаад валютын урсгал гэнэт тасарчээ.
Солонгосын банкууд гадаадаас богино хугацаатай долларын зээл авч, дотоодын том компаниудад урт хугацаагаар зээлдүүлдэг байв. Томоохон чэболууд өрөөр хэт хурдан тэлж, зарим хөрөнгө оруулалт нь зээлийнхээ өртгийг нөхөх хэмжээний ашиг өгсөнгүй.
Үүн дээр Азийн санхүүгийн хямрал давхцав.
Гадаадын зээлдүүлэгчид мөнгөө татаж, хугацаа нь дууссан зээлүүдээ сунгахаас татгалзлаа. Хэд хэдэн том компани дампуурснаар Солонгосын эдийн засагт итгэх итгэл бүрэн нурсан юм.
Энэ бол нэг банк, нэг компанийн асуудал байгаагүй.
Банк нь компаниудтайгаа хамт унах гэж байв.
Компани нь ажилчид, нийлүүлэгчидтэйгээ хамт унах гэж байлаа.
Экспорт зогсвол валютын орлого тасарна.
Валют тасарвал нефть, түүхий эд, үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж импортлох боломжгүй болно.
Вон улам үнэгүйдэж, иргэдийн хадгаламж үнэ цэнээ алдана.
Үйлдвэрүүд хаагдаж, сая сая хүн ажилгүй болно.
Өөрөөр хэлбэл, солонгосчуудын хэдэн арван жилийн хөдөлмөрөөр босгосон үйлдвэр, банк, технологи, үндэсний компаниудыг өрийн төлбөрт хямдхан задлан худалдах аюул нүүрлэсэн юм.
Өмнөд Солонгос ОУВС болон олон улсын байгууллагуудаас аврах санхүүжилт авахаас өөр аргагүй болов.
Гэвч мөнгө зээлсэн төдийд асуудал шийдэгдсэнгүй.
Дэлхий нийт Солонгост итгэхээ больчихсон байлаа.
Итгэлгүй улсад мөнгө зээлүүлэхгүй.
Мөнгө байхгүй бол үйлдвэр ажиллахгүй.
Үйлдвэр ажиллахгүй бол экспорт хийхгүй.
Экспортгүй бол өмнөх өрөө төлж чадахгүй.
Солонгос улс яг ийм үхлийн тойрогт орсон юм.
ТЭГЭЭД ЖИРИЙН ИРГЭД БАНКНЫ ҮҮДЭНД ИРЭВ
1998 оны эхээр Солонгосын банкуудын гадаа хүмүүс дугаарлаж эхэлжээ.
Тэд шатахуун авах гэж очоогүй.
Тэд төрөөс тусламж нэхэж очоогүй.
Харин гэртээ хадгалж байсан алтаа барьж очсон юм.
Хуримын бөгж.
Хүүхдийн нэг насны алтан бугуйвч.
Эхийн ээмэг.
Эцгийн медаль.
Гэр бүлийн өв.
Тамирчны шагнал.
Хэдэн үе дамжсан үнэт эдлэл.
3.5 сая гаруй иргэн энэ хөдөлгөөнд нэгдэж, ойролцоогоор 227 тонн алт цуглуулжээ. Цугларсан алтны үнэлгээ тухайн үеийн ханшаар 2.2 тэрбум орчим ам.долларт хүрсэн байна.
Бүх хүн алтаа шууд хандивласан гэж ойлгож болохгүй.
Алтны тодорхой хэсгийг хандивласан бол ихэнхийг нь банкууд худалдан авч, хайлуулан, гадаад зах зээлд экспортолж валют болгожээ. Иргэд гэртээ хөдөлгөөнгүй хадгалж байсан баялгаа улсынхаа хамгийн их хэрэгцээтэй байсан ам.долларын урсгал болгон хувиргасан юм.
Цугларсан 2.2 тэрбум ам.доллар нь Солонгосын бүх өрийг дарах хэмжээний мөнгө байгаагүй.
Солонгосыг зөвхөн алтан бөгж аварсангүй.
Богино хугацаатай өрүүдийн хугацааг сунгав.
Банкуудыг шинэчлэв.
Хэт өртэй компаниудыг цэгцлэв.
Компанийн засаглалыг сайжруулав.
Экспортыг сэргээв.
Үйлдвэрлэлийн бүтээмжийг нэмэгдүүлэв.
Гэвч алт цуглуулах хөдөлгөөн мөнгөн дүнгээсээ 훨씬 том үр дүн авчирсан юм.
Тэр хөдөлгөөн Солонгосын ард түмэн улсаа орхихгүй гэдгийг дэлхийд харуулсан.
Гадаадын хөрөнгө оруулагчдад:
«Энэ улсын төр ганцаараа биш. Ард түмэн нь улсынхаа ард зогсож байна.»
гэдгийг ойлгуулсан.
Төрд:
«Бид хувийн өмчөөсөө хүртэл гаргаж өглөө. Одоо та нар бодит шинэчлэл хий.»
гэсэн ёс суртахууны шаардлага тавьсан.
Том компаниудад:
«Улс, ард түмэн та нарыг хамгаалж байна. Харин та нар хариуд нь дэлхийн зах зээл дээр тулалд.»
гэсэн үүргийг сануулсан.
Алтаа тушаасан иргэн төрийн өмнө бөхийх албагүй болсон.
Учир нь тэр төрөөс аврал гуйгаагүй.
Харин төр, банк, үндэсний эдийн засгаа аврахад өөрийн хувь нэмрийг оруулсан.
Энэ хөдөлгөөн солонгосчуудын төрөөс айх айдсыг нэг өдрийн дотор арилгасан гэж хэлж болохгүй.
Харин:
«Төр бол биднийг дээрээс захирдаг эзэн биш. Бидний татвар, хөдөлмөр, итгэлээр оршин тогтнодог байгууллага.»
гэсэн иргэний ухамсрыг улам бататгасан гэж хэлж болно.
МОНГОЛД ТОМ КОМПАНИ ДАМПУУРВАЛ ЮУ БОЛДОГ ВЭ?
Монголд үндэсний том компани дампуурахад олон хүн:
«Ашгүй дээ.
Хохь нь.
Муусайн баячууд.
Олон жил ард түмнийг мөлжсөн юм.»
гэж баярладаг.
Гэтэл том компани дампуурахад зөвхөн эзэн нь хохирдоггүй.
Компанийн эзэн үлдсэн хөрөнгөө аваад гадагшаа явж чадна.
Харин хэдэн мянган ажилтан Монголдоо ажилгүй үлдэнэ.
Туслан гүйцэтгэгч жижиг компаниуд захиалгагүй болно.
Тээврийн компаниуд ачаагүй болно.
Үйлчилгээ үзүүлдэг иргэд орлогогүй болно.
Банкны зээлүүд чанаргүйднэ.
Улсын татварын орлого буурна.
Дотоодын бүтээгдэхүүний орон зайг импортын бараа эзэлнэ.
Төгрөгийн ханшид дарамт үүснэ.
Эцэст нь “хохь нь” гэж баярласан хүн өөрөө ажилгүйдэл, инфляц, зээлийн хүү, барааны үнээр дамжуулан дампуурлын төлбөрийг төлнө.
Гэхдээ энд нэг чухал асуулт гарч ирнэ.
Монголчууд үндэсний том компаниудаа яагаад хайрладаггүй вэ?
Яагаад солонгосчууд Samsung, Hyundai, LG зэрэг компаниа дэлхийн зах зээлд ялахад бахархдаг байхад монгол хүн том компаниа хараад дургүйцдэг вэ?
Хариулт нь зөвхөн атаархал биш.
СОЛОНГОСЫН ТОМ КОМПАНИ МӨС ЗҮССЭН
Солонгосын чэболууд төгс байгууллагууд байгаагүй.
Тэд эдийн засгийн хэт төвлөрөл бий болгосон.
Улс төрд хүчтэй нөлөөлсөн.
Жижиг, дунд компаниудыг шахсан.
Өрсөлдөөний тэгш бус орчин үүсгэсэн.
Гэсэн хэдий ч эдгээр том групп Солонгосын экспорт, үйлдвэрлэл, технологийн хөгжлийг чирсэн гол хүч байв.
Samsung хагас дамжуулагчийн дэлхийн зах зээлд тулалдсан.
Hyundai Япон, Герман, Америкийн автомашин үйлдвэрлэгчидтэй өрсөлдсөн.
Солонгосын компаниуд усан онгоц, цахилгаан бараа, батарей, химийн бүтээгдэхүүн, харилцаа холбоо, технологийн салбарт дэлхийн аваргуудтай нүүр тулсан.
Тэд дэлхийн зах зээл хэмээх мөсөн далайд хамгийн түрүүнд гарсан.
Тэдний араас мянга мянган жижиг нийлүүлэгч явсан.
Инженерүүд явсан.
Судалгааны лабораториуд явсан.
Их сургуулиуд явсан.
Тээвэр, ложистик, банк, даатгалын салбарууд нь даган хөгжсөн.
Том компани нь мөс зүсэж, жижиг компаниудад зам гаргасан.
Тэд жижиг бизнесийн аяга хоолыг булааж томроогүй.
Гадаадын компаниудын зах зээлээс хувь булааж томорсон.
Дотооддоо нэг төгрөгийг нэгнийхээ халааснаас булааж авснаар улс баяжихгүй.
Харин гадаадаас нэг доллар оруулж ирэх бүрд улсын нийт баялаг нэмэгдэнэ.
Солонгосын том компаниудын үндэсний үнэ цэнэ үүнд оршиж байв.
МОНГОЛЫН ТОМ КОМПАНИ ХААШАА ХАРДАГ ВЭ?
Монголын том групп олон жил үйл ажиллагаа явуулж, хөрөнгө, банкны зээл, үл хөдлөх хөрөнгө, агуулах, түгээлтийн сүлжээ, сурталчилгаа, брэндийн хүч хуримтлуулсны дараа хаашаа хардаг вэ?
Дэлхийн зах зээл рүү юу?
Өндөр технологийн үйлдвэрлэл рүү юу?
Монгол бүтээгдэхүүнийг Япон, Солонгос, Европын зах зээлд гаргахыг зорьдог уу?
Эсвэл хажуугийнхаа жижиг дэлгүүр рүү хардаг уу?
Кофе чанаж байгаа залуу руу.
Бууз хийж байгаа гэр бүл рүү.
Мах боловсруулж байгаа жижиг цех рүү.
Хүнсний мухлаг руу.
Авто засварын газар руу.
Хүргэлтийн үйлчилгээ рүү.
Цагаан сараар хэдэн төгрөг олох гэж ууц, өвчүү чанаж байгаа жижиг бизнес рүү.
“Таван Богд өвчүү чанав” гэсэн ёжлол яагаад олон нийтийн дунд хүчтэй тархсан бэ?
Энэ хэллэгийг тухайн компани хууль зөрчсөн тухай тогтоогдсон баримт мэт ашиглаж болохгүй.
Харин Монголын том капиталын чиглэлд иргэд ямар дургүйцэлтэй байгааг харуулсан бэлгэдэл гэж ойлгож болно.
Асуудал нь өвчүү чанахад биш.
Мах чанах бол шударга хөдөлмөр.
Асуудал нь жижиг бизнесийн хийж чадах ажлыг асар их капиталтай групп хийх шаардлагатай юу гэдэгт байна.
Жижиг цех өвчүү чанаж болно.
Харин үндэсний хэмжээний том групп:
- Монгол махыг өндөр үнээр экспортлох;
- олон улсын стандартын боловсруулах үйлдвэр байгуулах;
- хүйтэн хэлхээ, агуулах, ложистикийн сүлжээ хөгжүүлэх;
- махнаас уураг, коллаген, эм, тэжээл, гоо сайхны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх;
- Монгол брэндийг гадаадын супермаркетын тавиурт хүргэх
хэмжээний ажил хийх ёстой.
Нэг айлын хийж чадах ажлыг том компани булаавал улсын баялаг нэмэгдэхгүй.
Зөвхөн орлого нэг халааснаас нөгөө халаас руу шилжинэ.
Харин нэг ч жижиг компанийн дангаараа хийж чадахгүй ажлыг том групп эхлүүлбэл шинэ үйлдвэр, технологи, ажлын байр, экспорт, валютын урсгал бий болно.
Энэ хоёрын ялгаа асар их.
АВАРГА ЗААН БА ЖИЖИГ ТУУЛАЙ
Том групп жижиг бизнестэй ижил зах зээлд ороход тэд тэгш нөхцөлөөр өрсөлддөггүй.
Том групп өөрийн байртай.
Өөрийн агуулахтай.
Өөрийн түгээлтийн сүлжээтэй.
Өөрийн дэлгүүртэй.
Банк, ББСБ-тай.
Сурталчилгааны том төсөвтэй.
Нэг бүтээгдэхүүн дээр удаан хугацаанд ашиггүй ажиллах чадвартай.
Харин жижиг бизнес түрээсийн байранд ажиллана.
Өндөр хүүтэй зээл авна.
Өөрийн машинаар бараагаа зөөнө.
Сошиал хуудсаараа бүтээгдэхүүнээ сурталчилна.
Хоёрхон сар алдагдал хүлээхэд хаалгаа барина.
Ийм хоёр бизнесийг нэг зах зээлд оруулаад:
«Чөлөөт өрсөлдөөн. Хэн чадвартай нь амьд үлдэнэ.»
гэж хэлэх нь аварга заан, жижиг туулай хоёрыг нэг хашаанд оруулж уралдуулсантай адил.
Том компани үнээ түр хугацаанд буулгаж чадна.
Жижиг өрсөлдөгчөө зах зээлээс гарсны дараа үнээ буцаан өсгөж чадна.
Жижиг бизнесүүд хаагдсанаар дундаж давхарга нимгэрнэ.
Хүмүүс цөөн хэдэн том группийн ажилтан, зээлдэгч, түрээслэгч, хэрэглэгч болон хувирна.
Эдийн засаг өргөн үндэстэй ой биш, хэдхэн аварга модтой тал болно.
Тэр моддын нэг нь унахад улс орон бүхэлдээ доргино.
ШАТАХУУНЫ ХАМААРАЛ БИДНИЙ БОДИТ ЧАДВАРЫГ ИЛЧИЛЖ БАЙНА
Монгол Улс шатахууныхаа хэрэглээг бараг бүхэлд нь импортоор хангаж, нийлүүлэлтийнхээ дийлэнхийг нэг улсаас авдаг.
Энэ бол зүгээр нэг худалдааны статистик биш.
Энэ бол улсын тээвэр, хүнсний түгээлт, уул уурхай, газар тариалан, барилга, түргэн тусламж, онцгой байдлын амьсгалын хоолойг гаднын нэг эх үүсвэрт атгуулсан гэсэн үг.
Солонгос 1997 онд үйлдвэртэй байсан ч гадаад өрөө төлөх долларгүй болсон.
Монгол өнөөдөр түүхий нефтьтэй атлаа дотоодын хэрэгцээгээ хангах хэмжээний шатахуун боловсруулж чадахгүй байна.
Тэнд банкны валютын шугам тасарсан.
Энд шатахууны нийлүүлэлтийн хоолой тасрах эрсдэл бий.
Шатахууны доголдол удаан үргэлжилбэл эхлээд автомашины хөдөлгөөн бус, эдийн засгийн цусны эргэлт саарна.
Дизель түлшгүй бол нүүрс тээвэр зогсоно.
Нүүрс тээвэр зогсвол экспортын валют буурна.
Валютын орлого буурвал төгрөгийн ханшид дарамт үүснэ.
Төгрөгийн ханш унавал шатахуун, эм, хүнс, тоног төхөөрөмжийн үнэ өснө.
Экспорт буурвал төсвийн орлого тасарна.
Компаниуд орлогогүй бол зээлээ төлж чадахгүй.
Зээлүүд чанаргүйдвэл асуудал банкны салбар руу халдварлана.
Тэр мөчөөс шатахууны хомсдол шатахууны асуудал байхаа больж, валют, төсөв, банк, ажлын байрны системийн хямрал болно.
Одоогийн нөхцөл Солонгосын 1997 оны хямралтай ижил түвшинд хараахан хүрээгүй.
Гэхдээ Монголын эдийн засгийн хамгийн эмзэг цэгийг ил болгож байна.
Монголын эдийн засгийг гацаахын тулд заавал дайн хийх шаардлагагүй.
Шатахууны нийлүүлэлт хэдхэн долоо хоног хүндэрвэл уул уурхай, тээвэр, хүнс, төсөв, банкны салбарыг дараалан цохих чадвартай.
ГЭТЭЛ БИД ЮУ ХИЙДЭГ ВЭ?
Шатахууны нөөц эмзэг байхад хүмүүс хувийн машинаа дүүргэнэ.
Хэрэгцээгүй аялалд гарна.
Хэдэн зуун километр зам туулж зугаална.
Өнөөдөр өөрт нь бензин олдож байвал маргааш түргэн тусламжийн машинд түлш үлдэх эсэхийг бодохгүй.
Хүнсний тээврийн машин явах эсэхийг бодохгүй.
Ургацын комбайн ажиллах эсэхийг бодохгүй.
Нүүрс тээврийн машин хил хүрэх эсэхийг бодохгүй.
«Би л авч амжъя.
Би л зугаалж амжъя.
Бусад нь яах нь надад хамаагүй.»
гэсэн аминч уралдаан эхэлдэг.
Энэ бол зөвхөн иргэдийн муу зан биш.
Төрд итгэх итгэл нурсан үед хүмүүс ингэж аашилдаг.
Иргэн хүн:
«Би хэмнэсэн ч дарга нар хэмнэх үү?
Миний хэмнэсэн арван литр үнэхээр эмнэлгийн машинд очих уу?
Бусад хүн бүгд машинаа дүүргэж байхад би яагаад ганцаараа хохирох ёстой вэ?»
гэж бодно.
Төр стратегийн нөөцөө бүрдүүлээгүй, нийлүүлэлтээ төрөлжүүлээгүй, нефть боловсруулах үйлдвэрээ хугацаанд нь ашиглалтад оруулаагүй, нөөцийн бодит хэмжээг ойлгомжтой мэдээлээгүй бол иргэдээс сохор итгэл шаардах эрхгүй.
Гэхдээ төр муу байна гэдэг иргэн бүр амин хувиа бодох зөвшөөрөл биш.
Төрийн чадваргүй байдал дээр иргэдийн аминч хэрэглээ нэмэгдэхэд хямрал улам хурдан томордог.
СОЛОНГОСЧУУД АЛТАА ӨГСӨН, МОНГОЛЧУУД БАЯЧУУДАА ХАРААСАН
Солонгосын иргэд том компаниудын бүх алдааг уучлаагүй.
Чадваргүй, хэт өртэй компаниудыг шинэчилсэн.
Банкуудаа цэгцэлсэн.
Хариуцлагагүй удирдлагуудыг сольсон.
Гэхдээ үндэсний үйлдвэрлэлийн сууриа бүхэлд нь устгаагүй.
Тэд:
«Компанийн эзнийг шийтгэж болно. Харин үйлдвэрээ устгаж болохгүй.»
гэдгийг ойлгосон.
Монголд эсрэгээрээ компанийн эзнийг үзэн ядахдаа үйлдвэр, ажлын байр, технологи, татвар, экспортын сувгийг нь хамт устгахад бэлэн байдаг.
Гэхдээ энэ дургүйцэл бүхэлдээ үндэслэлгүй биш.
Үндэсний том компани ард түмнээс үндэсний хамгаалалт хүсэж байгаа бол үндэсний хэмжээний үүрэг хүлээх ёстой.
Төрөөс:
- хөнгөлөлттэй зээл;
- газар;
- татварын дэмжлэг;
- тусгай зөвшөөрөл;
- төрийн худалдан авалт;
- дипломат хамгаалалт;
- дэд бүтцийн давуу тал
авсан компани хариуд нь жижиг бизнесийн аяга хоол руу дайрах ёсгүй.
Экспорт хийх ёстой.
Технологи нутагшуулах ёстой.
Инженер бэлтгэх ёстой.
Монгол нийлүүлэгчдээ томруулах ёстой.
Шинэ зах зээл нээх ёстой.
Гадаадаас валют оруулж ирэх ёстой.
Тэгж байж үндэсний компани болно.
Үгүй бол Монголын жижиг зах зээлийг мөнгөний хүчээр хувааж авсан том худалдаачин төдий үлдэнэ.
ЖИНХЭНЭ ҮНДЭСНИЙ АВАРГА ГЭЖ ХЭНИЙГ ХЭЛЭХ ВЭ?
Монголын жижиг дэлгүүрийг ялсан компанийг үндэсний аварга гэхгүй.
Монголын жижиг үйлдвэрлэгчийг хаалгыг нь бариулсан компанийг үндэсний аварга гэхгүй.
Төрийн тендерүүдийг хамсан компанийг ч үндэсний аварга гэхгүй.
Samsung, Toyota, Nestlé, Siemens, Alibaba зэрэг дэлхийн компаниудтай өрсөлдөж, Монголд валют оруулж ирдэг компанийг үндэсний аварга гэнэ.
Том компани жижиг завинуудыг мөргөж живүүлдэг мөс хагалагч байж болохгүй.
Урдаа байгаа мөсийг зүсэж, араасаа жижиг компаниудаа дагуулдаг мөс зүсэгч байх ёстой.
Жижиг бизнес кофегоо чанана.
Жижиг цех өвчүүгээ чанана.
Жижиг үйлдвэр гутал, хувцсаа хийнэ.
Харин том компани дэлхийн зах зээлийн хаалгыг нээнэ.
Монгол махыг экспортолно.
Монгол зэсийг боловсруулна.
Монгол ноолуурыг эцсийн бүтээгдэхүүн болгоно.
Монгол инженерийн технологийг зарна.
Монголын жижиг үйлдвэрлэгчдийг нийлүүлэлтийн сүлжээндээ оруулна.
Тэр үед ард түмэн том компаниа үзэн ядахгүй.
Учир нь том компанийн ялалт өөрийнх нь ялалт болно.
ЯЛГАА НЬ АЛТ, БЕНЗИН, ӨВЧҮҮНД БИШ
Солонгосчуудыг зөвхөн алт аварсангүй.
Тэднийг:
- хамтын хариуцлага;
- үйлдвэрлэлийн чадвар;
- экспортын сахилга бат;
- төр, иргэн, компанийн харилцан үүрэг;
- хямралаас сургамж авч, бодит шинэчлэл хийх чадвар
аварсан.
Монголын асуудал зөвхөн бензинд биш.
Өвчүүнд ч биш.
Баян хүнд ч биш.
Ядуу хүнд ч биш.
Асуудал нь төр, компани, иргэн гурвын сэтгэлгээ нэгэн зэрэг богиноссонд байна.
Төр маргаашаа боддоггүй.
Том компани дэлхийн зах зээлийг биш, хажуугийн жижиг бизнесийг хардаг.
Иргэн нийтийн эрх ашгийг бус, өнөөдрийн хувийн хэрэглээгээ боддог.
Ингээд бүгд тус тусдаа ухаалаг мэт аашилж, нийлээд улсаа сулруулдаг.
Солонгос хүн хуримын бөгжөө тайлаад:
«Эх орон нэгдүгээрт.»
гэж хэлсэн.
Монгол хүн шатахууны банкаа дүүргээд:
«Би л өнөөдөр зугаалчихъя.»
гэж байна.
Солонгосын том компани:
«Дэлхийн зах зээл дээр ялъя.»
гэж далай руу гарсан.
Монголын том компани:
«Хажуугийн жижиг бизнесийн ашгаас авъя.»
гэж дотогшоо дайрсан.
Нэг үндэстэн дотоодын баялгаа нэгтгэж, гаднын зах зээл рүү хүч болгон гаргасан.
Нөгөө нийгэм нь дотроо нэгнийхээ жижиг орлогыг булаацалдаж байна.
Тиймээс жинхэнэ асуулт нь:
«Монголчууд Солонгос шиг алтаа өгөх үү?»
гэдэгт биш.
Харин:
«Төр нь итгэл даах уу?
Том компани нь үндэстэндээ зам гаргах уу?
Иргэн нь “би”-гээс “бид” рүү шилжиж чадах уу?»
гэдэгт байна.
Үндэсний дархлааг танк, буу, төрийн далбаагаар хэмждэггүй.
Хямралын үед хэн юугаа золиосолж, хэн ямар үүрэг хүлээж, хэн бусдынхаа өмнө зам нээж байгаагаар хэмждэг.
Солонгосчууд алтаа хөдөлгөж, улсынхаа итгэлийг сэргээсэн.
Монголчууд бензинээ хэмнэж чадах эсэхээс илүү том шалгалтын өмнө ирээд байна. Төр, иргэн, компани гурав хувийн ашиг сонирхлоосоо давж, нэг улсын эдийн засаг болж чадах эсэх нь өнөөдрийн жинхэнэ асуулт юм.
Улс гэдэг төрийн ордон биш.
Улс гэдэг том компанийн эзэн ч биш.
Улс гэдэг баярын талбайд далбаа намируулахыг ч хэлэхгүй.
Улс гэдэг хүнд үед нэгнийхээ аяга хоолыг булаахгүй, харин гаднын мөсийг хамтдаа зүсэж урагшлах чадвар юм.
Булгантамир Ц с.
